آداب ورسوم مردم استان چهارمحال و بختیاری و استان گیلان

آداب و رسوم  بختیاری ها, استان چهارمحال و بختیاری, فرهنگ زندگی

آداب و رسوم بختیاری ها

استان چهارمحال و بختیاری با مساحتی بالغ بر کیلومتر مربع در بخش مرکزی فلات ایران بین کوههای غرب و جلگه اصفهان قرار گرفته است. این استان از شمال به شهرستان فریدن – از شرق به شهرستان نجف آباد- شهررضا وسمیرم در استان اصفهان و از مغرب به شهرستانهای ایذه و مسجد سلیمان استان خوزستان و از جنوب به کهگیلویه و بویر احمد محدود است.


این استان با مساحتی کمتر از یک درصد مساحت کل کشور، پنج درصد کل منابع آبی را دارا می باشد. مردم مشرف این استان چه ترکهای مشرف و چه بختیاری های دلیر و شجاع همه از آداب اصیل خویش حفاظت کرده اند و آداب اصیل آنها همچنان بکر و دست نخورده باقیمانده است، شرح آداب اصیل همة مردمان این دیارکاری دشوار است و زمان بسیاری را می طلبد بنابراین به گفت برخی آداب اصیل بختیاری بسنده می کنیم

 
آداب و رسوم بختیاری ها, استان چهارمحال  و بختیاری, فرهنگ زندگی

آداب شکار جوانان بختیاری

سالهاست که در بین بختیاری ها رسم شکار وجود دارد و هنوز هم پس از گذر سالیان سال به اجرا در می آید. در ایل بختیاری رسم بر این است که جوانان برومند بختیاریها که به سن ازدواج رسیده اند قبل از عروسی، برای تهیه گوشت مورد نیاز جهت غذای مراسم شادی به شکار می روند. بر طبق این سنت قدیمی مادر جوان آماده شکار مشغول تهیه نان سنتی می شود، خواهران و دخترکان بختیاری مشک می زنند تا جوان شکارچی دوغ تازه و کره محلی را همراه خود ببرد در این بین نامزد جوان شکارچی هم بیکار نمی ماند و مشغول دوختن لباس شکار می شود.

در بختیاریها روز شکار، به کمر جوان شکارچی شال شکار می بندند که معمولاً توسط برادر بزرگتر، دایی یا پدر انجام می شود. جوان باید به کوه کلار برود و بزکل شکار کند بزکل، بز یکشاخی است که بسیار چالاک و تیز می باشد و شکار آن بسیار سخت است، شکار بز کل افتخار بختیاری ها و دلیل بر شجاعت، رشادت و دلیری آنهاست. جوان توسط افراد فامیل و خویشان بدرقه می شود و راهی شکار می گردد.

بعد از چند روز که پیروزمندانه به ایل بازگشت مراسم عقد و ازدواج جوان صورت می گیرد و گوشت شکار جهت تهیه غذای عروسی استفاده می شود. رسم شکار سنتی قدیمی است که ریشه در آداب اصیل بختیاری دارد و بسیار دیدنی است.

آداب و رسوم بختیاری ها

آداب و رسوم بختیاری ها, استان  چهارمحال و بختیاری, فرهنگ زندگی

آداب سوگواری بختیاری ها

از آنجا که مردم بختیاری ذاتاً مردمی مهربان و غمخوار هستند به محض از دست دادن عزیزی ار اقوام، برای دلداری و تسلی خاطر بازماندگان به خانه آنها می روند و با تمام وجود به همدردی و عزاداری می پردازند- بر طبق سنتی قدیمی پیرزنان بختیاری در غم از دست دادن جوانان ترانه ای غم انگیز و سوزناک را به زبان شیرین لری بختیاری زمزمه می کنند و بقیه زنان هم او را همراهی می نمایند این آواز غم انگیز به نام «گاگریو» معروف که نوای حزن انگیز آن به همراه ساز چپ خبر از روزی غم انگیز دارد.

رسم است که اقوام هم در پرداخت هزینه های مراسم سوم – هفته و چهلم به بازماندگان کمک مالی کرده و تا جائیکه در توان دارند به بازماندگان یاری می رسانند. اگر به سرزمین بختیاری سفر کرده باشید حتماً شیرهای سنگی را بر مزار آنها دیده اید که بازهم بر طبق آدابی قدیمی بر سر خاک مردان دلیر بختیاری به نشانه دلاوری آنها شیر سنگی را نصب می کنند که به نام «بردسنگی» معروف می باشد.

آداب و رسوم بختیاری ها
 

آداب و رسوم بختیاری ها, استان چهارمحال  و بختیاری, فرهنگ زندگی

آداب مخصوص مردان بختیاری در پوشش

سالهاست که مردان بختیاری از چوقا که گاهی هم چوخا نامیده می شود استفاده می کنند که نوعی عبای دهقانی است و زنان بختیاری با سلیقه خاصی آنرا از پشم سفید طبیعی می بافند و در بافت آن از خطوط عمدی آبی تیره یا مشکی استفاده می کنند، یک قرن پیش یکی از خوانین بختیاری چوقا را به میان مردم بختیاری آورد که پیرزنی از توابع لرستان به او هدیه داده بود و پس از آن پوشیدن چوقا در بین مردمان بختیاری متداول شد.

مادة اولیه چوقا پشم است که زنان بختیاری آن را به گونه ای نازک و ظریف می ریسند و روی دستگاههای ساده بافت، نواری با عرض حدود 50 تا70 سانتیمتر و طول 5/2 متر می بافند که این نوار از دو قسمت مساوی و متفاوت تشکیل می شود. قسمت بالا را «تهده نشقه» و قسمت پایین آنرا «تهده ساده» می نامند. بلندی چوقا حدوداً تا سر زانو می رسد و جلوی آن کاملاً باز است در حال حاضر بهترین نوع چوقا توسط زنان طایفة «کیارسی» بافته می شود. بافت یک چوقا حدود 20 تا30 روز طول می کشد.

شلوار دبیت هم از دیگر اجزا لباسهای محلی مردان بختیاری است شلواری بسیار گشاد از جنس دبیت سیاه رنگ که در دوخت آن5/2 متر پارچه استفاده می شود و خیاطان محلی آنرا به صورت کیسه ای دولنگه می دوزند که در بالای آن سه راه کش دارد و 3متر کش را درآن می کنند.

شال مردان بختیاری به اندازه 8متر از پارچه چلواری سفید است که به صورت شال در آورده و دور کمر می پیچانند و گره های ریزی برای نمای آن از سر خود همان پارچه درست می کنند. کلاه نمدی هم یکی دیگر از اجزای لباس محلی مردان بختیاری است همینطور گیوه ملکی که برای پوشش پاها مورد استفاده قرار می دهند.

 آداب و رسوم بختیاری ها

آداب و رسوم بختیاری ها, استان چهارمحال  و بختیاری, فرهنگ زندگی
 
و اما زنان پر تلاش بختیاری هم از لباسهای محلی زیبایی استفاده می کنند، که از بهترین پارچه ها دوخته می شوند برای دوخت پیراهن زنان بختیاری 4متر پارچه استفاده می شود که به صورت مدل چاک دار آنرا می دوزند که از دو قسمت کمر چاک دارد و پایین آن به صورت کلوشی است. شلوار زنان بختیاری به قدری چین دار د گشاد است که مثل دامنی به چشم می خورد در دوخت این شلوار 10 متر پارچه استفاده می شود از دیگر لباسهای محلی می توانیم به می نا و لچک و جلیقه و کلجه که به صورت کت است و از بهترین و از بهترین مخملها درست می شود اشاره کنیم.
آداب و رسوم بختیاری هاآداب و رسوم  بختیاری ها, استان چهارمحال و بختیاری, فرهنگ زندگی

آداب عقد و ازدواج در بختیاری

به طور کلی ازدواج در قوم بختیاری رسومی دارد یا به صورت ناف بران که دختر و پسر را از همان کودکی برای هم نامبر می کنند و وقتی به سن ازدواج رسیدند رسم و رسوم نامزدی و عقد را به جا می آورند که امروزه آداب ناف بران کم رنگ شده، امروزه بستگان داماد برای نامزدی به خانه عروس می روند و رسماً مراسم خواستگاری انجام می شود و مادر داماد روسری زیبایی روی سر عروس خانم می کند که مانند همان انگشتری نامزدیست و نشانه نامزدی آنان است.
 
خانواده عروس هم نبات و شیرینی را به معنی قبول پیشنهاد به اقوام داماد می دهند، یکی از رسوم قدیمی بختیاریها هنگام ازدواج این است که دختران نامزد شده شروع به بافتن قالیچه می کنند تاهنگام عروسی همراه خود به خانه داماد ببرند، نوع قالیچه، کیفیت و زیبایی آن حکایت از هنرمندی عروس خانم دارد برای همین دخترکان بختیاری سعی می کنند این قالیچه را در نهایت زیبایی و خوب ببافند.

یکی دیگر از آداب کهن ازدواج در بختیاری مربوط به شب عروسی است که اقوام و بستگان داماد پس از صرف شام به خانه عروس خانم می روند و در حین اینکه آئینه و شمعدان آنها به دستان اقوام عروس خانم را با شور و نشاط و هلهله راهی خانه داماد می کنند که در بیشتر روستاهای بختیاری عروس را سوار بر اسب می کردند و بقیه پیاده به طرف خانه راه می افتادند.در مراسم ازدواج بختیاری ها صدای ساز و دهل- رقص محلی و ترکه بازی- خواندن ترانه های شاد آهای گل و دوال آل هم از دیگر آداب اصیل این مراسم است.

یکی دیگر از آداب اصیل که هنوز هم در بعضی دهات بختیاری انجام می شود اینست که وقتی عروس را به خانه داماد می برند اطرافیان به طور شوخی دستبردی به اثاثیه منزل عروس یا داماد می زنند که دقت و هوش اقوام طرف مقابل را امتحان می کنند مثلاً وقتی اقوام داماد به دنبال عروس خانم می روند یکی از زنان بستگان داماد لیوان یا سینی و یا گلدانی را از خانه عروس خانم دستبرد می زند، اگر اقوام عروس خانم متوجه نشوند آن شی را با خود می برند و فردای آن روز به خانه عروس می فرستند وقتی عروس به درخانه داماد رسید – آتش بزرگی را فراهم می کنند و عروس خانم را چندبار به دور آتش می چرخانند و سپس خونریزی می کنند و سر میش یا بره ای را می برند.

اما فردای شب عروسی مراسم پشت پرده یا پاتختی اجرا می شود به این صورت که مادر عروس ظرفی از برشتوک و غذاهای تزئین شده و خلعتی را برای عروس و داماد به خانه داماد می فرستند که همراه این هدایا چند نفر از بستگان عروس هم به خانه عروس و داماد می روند.
 
این صفحه تقدیم به همسرمهربانم که یکی از مردان غیور ومهربان استان چهارمحال و بختیاری می باشد.و در ادامه آداب و رسوم دیارخودم که از قطعه سرسبز استان گیلان می باشم.
 
 
آداب ورسوم مردم گیلان   

اداب و رسوم ایرانیان, آداب و رسوم گیلان

آیینها و مراسمی که در طول زندگی یک فرد انجام می شود ومحور انجام آن، فرد انسان است.در این بخش آیینها و مراسمی انجام می گیرد که به مقاطع مختلف زندگی یک فرد, از تولد تا مرگ مربوط می شود. از جمله این مراسم در گیلان: مراسم فرزند خواهی و آداب و رسم های تولد؛ گاز فروشان« دندون فروشان», ختنه سوران و آیین ازدواج؛ عقد کنان, حنابندان ، گیشه بری و آداب ومراسم سوگواری است .

آداب و مراسم سوگواری آیین ها و مراسمی است که در انتهای عمر یک انسان برگزار می شود. بنا براعتقاد به معاد و وجود جهانی دیگر ،در هر نقطه از ایران و جهان، مراسم خاصی را برای فراد مرده برگزار می کنند که ریشه در اعتقادات و دستورات دینی و مذهبی مردم آن منطقه دارد . از برگزاری این گونه مراسم دوهدف مد نظر است: یکی طلب آمرزش و آرامش برای روح شخص درگذشته{جنبه اعتقادی} ،و دیگری به منظور همراهی و همدردی با بازماندگان و حفظ احترام و رعایت شئون خانواده{جنبه اعتقادی} می باشد.

2- آیینها و مراسمی که در گردش یک سال قمری برگزار می شود و برگزاری آنها به یک روز معین از سال بستگی دارد. از قبیل: شب اول ماه, ماه محرم و روز عاشورا, اعتقادات و رسوم ماه رمضان(عید فطر), ماه رجب,نیمه شعبان,عید قربان وعید قدیر.

درمراسم ماه محرم و عزاداریهای مربوط به آن،روضه خوانی ، دسته گردانی و تعزیه خوانی ،3 گونه عمده مراسم عزاداری است. تعزیه از مهمترین ، پرشورترین و پر جاذبه ترین مراسم سنتی - مذهبی و درعین حال کامل ترین گونه نمایش سنتی و مردمی ایران است.

تعزیه در گیلان،هم در روزهای سوگواری امام حسین ‹ ع› و هم در برخی از ماهها برگزار می شود، به ویژه در روستاها دو ماه آخر تابستان و فصل پایان کار و فعالیتهای زراعی ،هنگام رواج تعزیه خوانی است که از جهت روش و شیوه اجرا و نوع تعزیه نامه زیر نفوذ و تاثیر قزوین است. درشهرهای گیلان تعزیه خوانان محلی هستند. مکان خاصی برای اجرای تعزیه ساخته نشده است ،بلکه در فضای باز جلوی مسجدها (تکیه)،این گونه مجالس تعزیه برگزار می شود. مانند: تکیه سردار معتمد در سنگر و تکیه چارده.

3-آیینها و مراسمی که در گردش یک سال خورشیدی برگزار می شود.

4-آیینها و مراسمی که در رابطه با فعالیتهای تولیدی و معشیتی انجام می شود.

مراسم ازدواج
1- گیشه بری:بردن عروس به خانه داماد را به اصطلاح گیشه بری می گویند ،که با هیجان ترین قسمت از مراسم عروسی و نقطه اوج این مراسم است. در این هنگام صدای سازونقاره, ترانه خوانی و مبارکباد فضا را آکنده می کند. اما گویی درضمیرفرهنگ جامعه نیز ، همانند عروس که دارای دلی نگران و غم اندوه خداحفظی از دوران کودکی و نوجوانی)دختری(خود در خانه پدر است , دل نگرانی و تشویش وجود دارد و بنا به رسم، به صورتهای مختلف برای عروس بخت و اقبال خوب آرزو می کنند.

اداب و رسوم ایرانیان, آداب و رسوم گیلان

2- نحوه اجرای گیشه بری در مناطق مختلف :

در گیلان در مناطق مختلف مراسم گیشه بری با شیوه های خاصی انجام می گیرد. در شرق گیلان, نهالی را که از خانه پدر عروس کنده اند، همراهش می کنند و این نهال را عروس و داماد، با هم در خانه داماد می کارند. در بعضی از روستاهای غرب و شرق گبلان، مادر عروس پای خروسی را که از مادر داماد گرفته، با رشته های رنگین ابریشمین به پای مرغ می بندد و آن مرغوخروس را با عروس همراه می کنند, تا در خانه داماد بند از پای آن بر گیرند و در لانه ای که آماده کرده اند،جایشان دهند.

در خیلی از نقاط گیلان نان وآرد را در سفره ای ، به کمر عروس می بندند تا با خود خیر و برکت به همراه داشته باشدو به این ترتیب عروس عازم خانه بخت می شود، اما قبل از آنکه پا رااز خانه بیرون بگذارد, در هر منطقه بنا به رسم , برادر یا دایی عروس جلوی در را می گیرد تا چیزی از عروس بگیرد ، و به آنچه دریفت کرده ؛ درسری(در ماسال) ودائیانه(در نومندان و شرق گیلان) می گویند .

اگر راه خانه داماد نزدیک باشد. عروس را پیاده می برند و اگر راه دور باشد، مرکبش اسبی مزین و آراسته خواهد بود که البته باید نر و اخته نکرده باشد. در مناطق شرق گیلان( روستاهای کوهستانی دیلمان )، عروس از هر جوی آب روان که بگذرد ،بخشی از مهریه خود را به حضرت فاطمه الزهرا‹س› می بخشد و جمع این بخششها را ازمهریه او کم می کنند. در نیمه راه ،داماد با دو تن ساقدوس و سلدوش به پیشواز عروس می آید و یک نارنج ، پرتقال و سیب یا یک تکه قند به طرف عروس پرتاب می کند که مفهوم برکت خواهی و طلب نیک بختی درآن نهفته است. مراسم داماد قاپان.

منبع:gilane-ma1.blogfa.com

dopp.irib.ir
/ 0 نظر / 11 بازدید